Klik op de banner om naar de homepage van Dierenkliniek Wilhelminapark in Utrecht te gaan


E. cuniculi konijn of Encephalitozoon cuniculi
bij het konijn

Encephalitozoon cuniculi, Encephalitozoonose, Noozemose of E. cuniculi wordt deze ziekte ook wel genoemd.

Wat is E. cuniculi nu eigenlijk?
Encephalitozoon cuniculi is een protozoaire ziekte. Deze ziekte is in 1922 voor het eerst beschreven. Een protozoa is een heel klein organisme dat iets groter is dan een bacterie en kleiner dan een meercellig organisme. Het is een ÚÚncellig organisme en deze kun je niet met het blote oog zien en alleen aantonen met behulp van een microscoop of elektronen microscoop. Om zich te vermeerderen heeft het een gastheer (het konijn) nodig. Het kan overleven buiten het lichaam in de vorm van een spore, bij 4 graden celsius minder dan 1 week. Bij warmere omstandigheden (22 graden) en vochtige weer wel een paar weken.

De E. cuniculi blijft een paar dagen tot enkele weken besmettelijk voor andere konijnen De levenscyclus van E. cuniculi, deze is afkomstig uit de Engelse Intervet folder

Levenscyclus van E. cuniculi ....
Na een besmetting worden de E. cuniculi parasieten in het lichaam opgenomen worden en in regressie gaan, ze komen in de latente fase en leven in synergie met het konijn, er zijn geen ziekte verschijnselen aanwezig. Als er een stress moment optreedt in het leven van een ge´nfecteerd konijn dan kunnen de parasieten uit de latente fase komen en overgaan naar het acute infectiestadium. Hierbij gaan de parasieten zich sterk vermeerderen en ontstaat er een ontstekingsreactie van het lichaam hierop. Als de ontsteking al langere tijd aanwezig is en we zien een reactie van het lichaam erop door granulomateuze ontstekingshaarden dan noemen we het een chronisch infectiestadium.

E. cuniculi verschijnselen ....
We krijgen vaak patiŰnten met E. cuniculi verschijnselen in onze praktijk aangeboden. Deze symptomen uiten zich als volgt:

    5 hoofdsymptomen: echter mengvormen kunnen voorkomen.
  • 1. Hersenproblemen: nystagmus, scheve kop of tollen om de lengteas
  • 2. Achterhandsproblemen: slappe of verlamde achterpoten
  • 3. Blaas- of nierproblemen: urine lekken en/of veel drinken en plassen
  • 4. Oogproblemen zoals lensverkleuringen, cataract of uveitis, verdikkingen in het oog
  • 5. Vermageren zonder aanwijsbare oorzaak

Scheve kop of torticollis

Ad 1. Hersenproblemen bij het konijn:
* Draainek: torticollis of een scheve kop (= head tilt)
* Tollen: rolneigingen om de lengteas van het konijn
* Nystagmus = het ritmisch heen en weer bewegen van de oogbol
* Hersenproblemen: epileptiforme aanvallen, zwaaibewegingen met het hoofd

Lees verder over torticollis en andere kopzorgen ....

Slepen met de achterpoot Ad 2. Problemen aan de achterpoten van het konijn:
* Parese posterior = trekken of slepen met een of beide achterpoten
* Paralyse posterior = verlamming van de achterhand
* Ataxie = ongecontroleerde bewegingen van de achterhand en omvallen

Lees verder over achterhandsproblemen ....

Het konijn is de hele dag aan het drinken, we noemen dit lurken Ad 3. Blaas- en nierproblemen:
* Urinebrand. Het konijn lekt urine over de achterpoten en buikwand
* PU/PD door nierschade = veel drinken en plassen
* Lurken aan de fles

Lees verder over veel drinken en blaasverlamming ....

Het konijn heeft een verdikking in het oog Ad 4. Oogproblemen:
* Lensverkleuring of cataract
* Uveitis of een wolkerige verdikking in het oog wordt veroorzaakt door E. cuniculi.
Indien een konijn wolkerige verdikkingen of massieve verdikking in de (voorste) oogkamer heeft moet er aan E. cuniculi worden gedacht.

Lees verder over deze oogproblemen ....

Ad 5. Afvallen zonder aanwijsbare oorzaak
We hebben gemerkt dat er konijnen zijn waarbij we geen vinger kunnen leggen op de oorzaak van het afvallen cq vermageren. We hebben geen tumoren kunnen ontdekken, er is geen gebitsprobleem, nierprobleem of een andere oorzaak voor het vermageren. We hebben geen aparte pagina voor het afvallen gemaakt, maar willen er wel aandacht op vestigen. Als er een vermagering bij het konijn gevonden zonder dat er een oorzaak aangewezen kan worden dan zijn wij van mening dat er aan E. cuniculi gedacht moet worden.

Een konijn met een torticollis

Waarom geeft E. cuniculi neurologische verschijnselen?
E. cuniculi sporen verspreiden zich door het lichaam via macrofagen en hebben een voorkeur voor zenuwweefsel. Het nestelt zich in de hersenen, het evenwichtsorgaan en/of in het ruggenmerg. Op deze manier kan het afwijkingen aan de kop en de achterpoten geven. Ook tast het de nieren en de zenuwcellen in de blaas aan. Door de nierontsteking drinkt en plast het konijn veel. Door de aantasting van de blaaszenuwen kan het konijn niet meer actief plassen en lekt het urine, waardoor een huidontsteking kan ontstaan.

Op de foto hieronder zie je een konijn met zijn poot slepen.

trekken met rechtsachter.jpg

De levenscyclus van E. cuniculi, deze is afkomstig uit de literatuur: Wasson and Peper; Mammalian Microspridiosis, Vet Pathol 37:2, 2000

Besmetting met E. cuniculi
Als de spore via de mond in de gastheer terecht komt: 1e fase: Infectie fase: De spore rolt zijn filament uit deze dringt in gastheercel en injecteert inhoud van de spore hier in. 2e fase: Proliferatie fase: Vermeerderingsfase in de gastheercel. 3e fase: Sporogenie (vorm van aseksuele voortplanting waarbij er een meervoudige deling plaatsvindt). Er groeien zoveel sporen dat de gastheercel open barst en sporen verspreiden zich door het lichaam en via urine naar andere konijnen.
Een spore zal via het polar filament andere cellen kunnen besmetten.

Besmetting kan plaatsvinden van het ene naar het andere konijn via de urine (= horizontaal) of via de baarmoeder van moeder naar kind (= verticaal). Infecties kunnen latent aanwezig blijven zonder klinische verschijnselen tot een moment waarop de weerstand minder is en er wel verschijnselen optreden.

Vaak horen we van eigenaren dat hun konijn in het verleden al af en toe met de poot trok (parese) of urine verlies had. Dit duurde een paar dagen en was daarna weer weg. Meestal kwam dit na een paar weken of maanden in ergere mate weer terug. Deze gemene ziekte kan opkomen en weer wegtrekken, het lichaam kan de ziekte als het ware weer maskeren.

Bij welke leeftijd komt het voor?
We zien vaker oudere konijnen met deze ziekte dan bij hele jonge konijntjes. Vaak zijn er net voordat het probleem zich openbaarde stress momenten aan te wijzen. Denk als stress momenten aan een operatie of een vaccinatie, verhuizing of het doormaken van een andere ziekte zoals gebitsproblemen.

Zo÷nose
Er wordt gesproken van een zo÷nose aangezien een infectie met E. cuniculi bij mensen kan voorkomen. Gelukkig zijn gezonde mensen niet vatbaar voor deze ziekte. Een E. cuniculi infectie is alleen aangetoond bij mensen met AIDS waarbij de weerstand sterk verminderd is.

Hoe toon je deze ziekte aan: bloedonderzoek of urine?
Er zijn bloedtesten voor het konijn beschikbaar die antilichamen ten aanzien van deze ziekte kunnen aantonen. Of deze bloedonderzoeken echt betrouwbaar zijn is zeer de vraag. De antilichamen werden bij 71 % van de zieke konijnen, maar ook bij 46 % van de gezonde konijnen gevonden. In de urine kunnen sporen aangetoond, echter deze worden maar af en toe uitgescheiden.

klik op de uitslag voor een uitvergroting. Positieve pathologische uitslag van een konijn met symptomen en een positieve bloedtiter
Als het onverhoopt zo mocht zijn dat een konijn komt te overlijden dan werd er aan de eigenaar gevraagd of er pathologisch onderzoek gedaan mocht worden.

Bewijs je deze ziekte pas met zekerheid als het konijn dood is: pathologisch onderzoek
Als een konijn is overleden en er wordt sectie op verricht dan kan er specifiek op de parasiet gezocht worden. Er moet wel een ontstekingshaard om de parasieten in de hersenen of het ruggenmerg gevonden worden om er vanuit te kunnen gaan dat E. cuniculi de oorzaak van de problemen was. Het alleen aantonen van de parasiet zonder ontstekingshaard er om heen is onvoldoende om te concluderen dat de dit de oorzaak van de symptomen is, want de parasiet kan ook latent of symptoomloos aanwezig zijn.

Hoe stel je dan de diagnose bij het levende konijn?
Indien een konijn verdacht wordt van een infectie met E. cuniculi dan gaan we van een infectie met deze ziekte uit tot het tegendeel bewezen is. Een positieve bloedtiter (IgM en IgG) en/of positieve antigeen PCR in bloed en/of urine is weer een aanknopingspunt dat het om E. cuniculi kan gaan, echter het is geen bewijs. Het mooiste is als je dit onderzoek na een paar weken herhaalt.

Lees verder bloed en urine onderzoek ....

Andere ziektes kunnen bijvoorbeeld een rugafwijking, een tumor in het oog, een nierfalen/nierbekkenontsteking of een middenoorontsteking gevonden worden of iets anders dat een bewijs geeft dat het geen E. cuniculi is.

Wat ons betreft een konijn met de symptomen van E. cuniculi heeft deze ziekte tot het tegendeel bewezen is! Omdat een snelle start van de behandeling nodig is beginnen we gelijk met medicijnen voordat alle onderzoeksresultaten bekend zijn.

Hoe behandelen we de ziekte E. cuniculi?

Wacht geen weken of maanden: De eerste klappen zijn daalders waard !!!!!!
Hoe langer er gewacht wordt des te slechter wordt de prognose op herstel. Zorg dat een konijn met verschijnselen van E. cuniculi zo snel mogelijk behandeld wordt met medicijnen om de ontstekings reactie tegen te gaan en eventuele zwelling in zenuwweefsel af te remmen. Als de verschijnselen al weken of maanden aanwezig zijn wordt de kans op genezing kleiner en kleiner.

    Afhankelijk van de verschijnselen gebruiken we de volgende medicijnen:

    Let op: de keuze voor het te gebruiken medicijn wordt bepaald door de symptomen die aanwezig zijn: kijk op de aparte pagina's die we over de hoofdproblemen hebben gemaakt.

  • Fenbendazol = Panacur « (= dit medicijn helpt het lichaam de protozoa bestrijden)
  • Dexamethason « injecties gedurende 3 tot 5 dagen (om reactie en zwelling af te remmen) Intraveneuze injectie in de oorvene bij een konijn
  • Vitamine B « injecties (om de zenuwcellen te laten herstellen)
  • Antibioticum (Duplocilline « bij een huidontsteking van de urine)
  • Carbachol « (= als er een blaasverlamming aanwezig is)
  • Dexamethason « oogdruppels
  • Metacam « een NSAID: Na 3 dagen als het konijn naar huis gaat gaan we Metacam « geven (= een pijnstiller en ontstekingsremmer) dit kan namelijk niet samen met de dexamethason.

  • Gedurende 3 tot 5 dagen wordt het konijn in onze dierenkliniek opgenomen. Aangezien de dexamethason « injecties intraveneus gegeven worden en de vitamine B « injecties pijnlijk zijn, is ons advies de konijnen gedurende 3 tot 5 dagen op te nemen. We kunnen dan ook in de gaten houden of de behandeling aanslaat en of het konijn wel eet en poept.

Warmte
het is belangrijk dat je konijn op temperatuur blijft om de infectie zo snel mogelijk te overwinnen. We zien te vaak dat konijnen niet opknappen omdat ze in de kou buiten blijven of binnen niet eenáwarm genoeg hok hebben. Zorg voor een warme omgeving, je konijn is echt ziek! In onze kliniek liggen ze ook in de verwarmde opname. Thuis kun je een warmwaterkruik gebruiken.
HAAL HET KONIJN NAAR BINNEN ALS HET BUITEN KOUD IS!

De behandeling met Dexamethason injecties ....
We gebruiken kortdurend (3-5 dagen) Dexamethason bij konijnen die opeens symptomen (torticolis, omvallen, slappe of verlamde achterhand) hebben gekregen. De Dexamethason wordt in een dosering van 1-2 mg/kg LG intraveneus ge´njecteerd om de ontstekings reactie die de E. cuniculi heeft veroorzaakt tegen te gaan. De E. cuniculi sporen zijn al lang van deze ontstekingsplek verdwenen en de Dexamethason en de vitamine B injecties zijn nodig om deze ontsteking tegen te gaan en de schade die dit veroorzaakt op te ruimen.

De behandeling van E. cuniculi met fenbendazol
We behandelen de konijnen met diverse medicijnen, naar ons idee is Fenbendazol (= Panacur of Fenbendazol) belangrijk. We doseren gedurende 2 weken 2x de normale dosis die in de literatuur naar voren komt. Namelijk een dosering van 2x daags 20 mg/kg LG gedurende 2 weken en daarna 2x daags 10 mg/kg LG gedurende 2 - 3 maanden. In de literatuur wordt beschreven dat een konijn 28 dagen moet worden bahandeld. We zijn het hier niet mee eens! We behandelen een konijn net zo lang als dat nodig is. Sommige konijnen zijn na 1-2 maanden genezen. Andere konijnen hebben echter jarenlang behandeling nodig. We hebben diverse konijnen die op het moment dat er gestopt werd met de Fenbendazol dat de verschjnselen weer terug kwamen. We blijven deze konijnen behandelen en proberen af en toe om te stoppen. We adviseren om bij konijnen die het nodig hebben om 6x per jaar (= elke 2 maanden) 2 weken lang Fenbendazol in een dosering van 1x daags 20 mg.kg LG te geven.

We hebben diverse konijnen gedurende meer dan 5 jaar dagelijks Panacur laten geven. Als we dan jaren later bloed onderzoek uitvoeren dan zien we geen afwijkingen in het bloedbeeld! Er wordt wel eens aangegeven dat Fenbendazol bloed aanmaak of beenmergdepressie kan geven. Echter dit is het geval bij Albendazol en niet bij Fenbebdazol, Panacur is veilig, gedurende maanden of zelfs jaren te geven!

Wat doet fenbendazol met E. cuniculi
Fenbendazol doodt de parasieten niet maar zorgt dat het lichaam geholpen wordt om de ontstekingsverschijnselen af te remmen die ontstaan op en om de parasiet heen. De Fenbendazol voorkomt dat de spore zijn polar filament kan uitschuiven en andere cellen infecteert. De verdere infectie en reactie van het lichaam op de parasiet wordt als het ware afgeremd, zodat de E. cuniculi symptoomloos wordt. Als er antilachamen tegen de E. cuniculi sporen gevormd worden dan kan het immuun systeem de parasiet opruimen. Echter vaak zullen niet alle sporen gevonden worden. Met andere woorden de parasiet is nog steeds aanwezig, maar het konijn is er niet ziek meer van. Het is van de acute fase terug in de latente fase gekomen.

Dit impliceert dus dat de ziekteverschijnselen weer de kop kunnen opsteken bij periodes van stress, ziekte of andere oorzaken van verminderde weerstand. Indien er een terugval is adviseren we om het konijn weer te behandelen. In erg heftige gevallen laten we 6x per jaar het konijn preventief behandelen en bij periodes van stress nog eens een kaar extra (nu steeds een behandeling van 2 weken).
Deze extra behandelingen worden ook in Engeland geadviseerd, door Intervet en konijnendierenarts Harcourt-Brown.

Behandel ook de hokgenoot
Omdat E. cuniculi besmettelijk is adviseren we ook om konijnen in hetzelfde hok gedurende 2 weken met 1x daags 20 mg/kg LG te behandelen. Omdat je niet zeker weet of het besmette konijn op dat moment actief parasieten aan het uitscheiden is. Als je dit zeker wilt weten dan zullen we urine en bloedonderzoek moeten uitvoeren bij het konijn met symptomen. Vooral het urine onderzoek is dan belangrijk! Via de urine wordt de ziekte overgebracht..

Voorkomen van problemen
De E. cuniculi besmetting van je konijn is moeilijk tegen te gaan, ook omdat het al lang ge´nfecteerd kan zijn zonder dat het konijn er last van heeft. HygiŰne maatregelen kun je echter wel treffen. Maak elke wek het hele hok schoon en de plas en poep plekken dagelijks.
De sporen kunnen 2 weken overleven bij kamer temperatuur en zelfs weken tot maanden bij een vochtige en warmere omgeving. Mocht uw konijn komen te overlijden maak dan het hok goed schoon en ontsmet het. Om besmetting naar ander konijnen te beschermen kun je het hok schoon gaan maken om de sporen te doden met 0,1% bleek of met 70 % Ethanol.

Fysiotherapie - chiropractie
We laten konijnen met E. cuniculi behandelen door een fysiotherapeut - chiropracter: Bakker.

Overdenkingen: hoe lang ga je door met behandelen?
In de meest ideale situatie is het konijn na een paar dagen volledig genezen. Echter dit is zeker niet altijd het geval. Tijdens een behandeling willen we wel een verbetering zien optreden. Als dit niet gebeurt dan is een belangrijke overweging of je door mag gaan met behandelen of het wel een konijn waardig bestaan is. Is het dier niet aan het lijden en is de situatie uitzichtloos of hopeloos, dan kan er beter gekozen worden om het konijn in te laten slapen. Een prognostisch hulp middel is of een konijn nog steeds uit zichzelf wil en kan eten.

Overdenkingen: is het mogelijk een autoimmuunprobleem?
Tijdens de presentatie van het onderzoek werd geopperd of de E. cuniculi op zichzelf wel het probleem was. Of deze protoza een dergelijke reactie kon opwekken uit zichzelf. Of zorgt de aanwezigheid van een dergelijk lichaamsvreemd organisme op een overreactie van de eigen afweer. Reageert het lichaam dusdanig dat het zichzelf aanvalt en cellen doet afbreken hetgeen ontstekingsreacties geeft. Een zogenaamde auto-immuun reactie. Bij ons kwam de gedachte omhoog om en dergelijke overreactie met de medicijnen te bestrijden die hiervoor bij hond, kat en mens gebruikt worden, namelijk met Corticostero´den. We hebben konijnen behandeld die niet voldoende opknapten met bovenstaande behandeling. Het ging vooral om konijnen met parese posterior (slappe achterhand) die al weken behandeld werden. Er werd geen vooruitgang meer geboekt of er was zelfs achteruitgang. Een behandeling met dexamethason om de dag een injectie werd ingezet, als het aansloeg dan werd er een om de dag injectie gegeven tot de verbetering blijvend was. Helaas was deze genezing niet altijd het resultaat!

Nawoord: uitgeleerd of klaar met E. cuniculi
We zijn nog lang niet klaar met deze gemene ziekte. Het is een tikkende tijdsbom die bij elk konijn kan afgaan. Het vreselijke gegeven is dat de ziekte op vele manieren en op onverwachte momenten naar boven kan komen. We zullen bezig blijven met elke mogelijkheid die op ons pad komt om uit te proberen of dit een verbetering van de behandeling kan geven. We kunnen stellen dat we, doordat we honderden konijnen behandeld hebben met deze ziekte, een vrij aardig beeld van E. cuniculi hebben gekregen. We stonden open voor diverse behandel methodes en dit bracht de behandeling een stuk verder. Dat dit werd opgemerkt merkten we aan de vele reacties die we hebben gekregen van konijneneigenaren of van andere dierenartsen doordat we deze ziekte opnieuw in de schijnwerpers hebben gezet. Zoals artikelen die we geschreven hebben en lezingen die we er over gegeven hebben (Voor dierenartsen: IP wintercongres 2009 en Voorjaarsdagen 2013). Ook hebben we een speciaal bloed en urine onderzoek door het EVL in Woerden opgezet zodat we inzicht kunnen krijgen of er E. cuniculi in het spel is.

Vragen of opmerkingen ....
Mocht u vragen of opmerkingen hebben over deze ziekte dan horen we deze graag van u, u kunt ze per email aan ons sturen.

Lees verder over torticollis en andere kopzorgen ....

Lees verder over achterhandsproblemen ....

Lees verder over blaas- en nierproblemen ....

Lees verder over oogproblemen ....

_________________________________________________________________________________

NB: Er zijn bijna geen geregistreerde diergeneesmiddelen voor konijnen. De hierboven beschreven diergeneesmiddelen zijn geregistreerd voor het gebruik bij de hond of de kat.

Indien we als behandelend dierenarts denken dat er een diergeneeskundige noodzaak aanwezig is dan mogen we via de cascades behorend bij het Diergeneesmiddelenbesluit en de Diergeneesmiddelenregeling gebruik maken van de hierboven beschreven diergeneesmiddelen bij het konijn.

Lees verder over deze cascade volgens EU model ....




We zijn ons ervan bewust dat we met frames werken en dat u mogelijk op een aparte website pagina terecht bent gekomen, maar u kunt zo weer naar ons terug, klik gewoon op 1 van de afbeeldingen hieronder ....

Klik hier naar onze homepage te gaan Klik hier om naar onze tandheelkundige site www.dierengebit.nl te gaan

Klik hier om naar onze mobiele of light website te gaan, ideaal om even snel openingstijden en spreekuurtijden te vinden Klik hier naar onze youtube pagina te gaan

Klik hier om naar onze facebook pagina te gaan